Neststaart

Slordige staart camoufleert nest van zwaluwstaartmanakin

Een zwaluwstaartmanakin-vrouw bouwt een nest met een staart van troep eraan. Dat is niet zomaar: de sliert beschermt tegen roofvijanden, volgens Cassiano Bueno Martins en collega’s.

Een vogelnest ziet er vaak keurig uit. Maar niet het nest van de zwaluwstaartmanakin, Chiroxiphia caudata. Onder het komvormige bouwseltje, nog geen 5 centimeter hoog, hangen een of meer lange, slordige slierten plantaardig spul, zoals oude bladeren, mossen en takjes. Je ziet bijna niet meer dat het een nestje is. En dat is nou precies het punt, schrijven Cassiano Bueno Martins en collega’s.

De zwaluwstaartmanakin is een kleine vogel die leeft in de Atlantische bossen van Zuidoost Brazilië, het uiterste noordoosten van Argentinië en het oosten van Paraguay. Mannen zijn prachtig blauw gekeurd, met een zwarte kop en rood petje; ze zingen en dansen om vrouwen te verleiden. De olijfgroene vrouwen kiezen een man om mee te paren – de meeste mannen worden nooit gekozen – en zorgen voor het nageslacht. Ze bouwen hun nest op takken van een struik of jonge boom, vaak boven een stroompje.

Camouflage

Een nest met eieren of jongen is kwetsbaar voor roofvijanden. Het moet dus zo weinig mogelijk opvallen. En misschien, veronderstelde Martins, zijn de slordige staarten aan de nesten van de zwaluwstaartmanakin een vorm van camouflage. Een nest met zo’n staart is wel zichtbaar, maar niet makkelijk als nest te herkennen. De vorm is verdoezeld.

Hij nam de proef op de som door verlaten nesten te zoeken en op een nieuwe plaats aan takken te bevestigen. Van de helft van de nesten knipte hij de staarten af. In elk nest legde hij twee namaakeitjes en hij stelde er een videocamera bij op die aansprong als er een dier voor de lens kwam. Twintig dagen wachtte hij af wat er gebeurde; zo bestreek hij de volledige broedtijd, die achttien dagen is.

Functioneel

De meeste nesten bleven onaangeroerd, maar niet allemaal. En het maakte veel uit of er een staart onder het nest hing of niet. Uit de nesten zonder staart werden maar liefst tien keer zo vaak een of beide eitjes geroofd als uit nesten met staart: 20 procent tegenover 2 procent. Daders waren andere vogelsoorten, waaronder een toekan en een motmot.

De staart aan nesten van zwaluwstaartmanakins lijkt dus bescherming te bieden tegen roofvijanden die overdag met hun ogen naar voedsel zoeken, zoals Martins vermoedde. De vraag is nog wel in hoeverre dat werkt als een nest bezet is, dus als er echte eitjes in liggen of als de activiteit van de moeder en haar jongen de aandacht kunnen trekken. In elk geval is de staart geen slordigheid, maar een functionele toevoeging.

Willy van Strien

Foto: Man zwaluwstaartmanakin. Dario Sanches (Wikimedia Commons, Creative Commons CC BY-SA 2.0)

Bekijk de balts van de zwaluwstaartmanakin op YouTube

Bron:
Martins, C.B., D.L. Bruno & M.R. Francisco, 2026. Why do birds construct nest tails? A test of disruptive camouflage in the blue manakin. Biology Letters 22: 20250453. Doi: 10.1098/rsbl.2025.0453