Larven van gewone oliekever ruiken als bloemen
Larven van de gewone oliekever imiteren bloemengeuren om bijen te lokken, laten Ryan Alam en collega’s zien. Ze laten zich vervolgens door die bijen naar hun nest vervoeren en leven daar als parasiet.
Zonder enige zorg laten oliekever-vrouwen hun eitjes achter. Als de larven zijn uitgekomen, moeten ze zelf maar zien dat ze aan voedsel komen. Dat lukt ze – en wel door gebruik te maken van de ouderlijke zorg die solitaire (niet in een kolonie levende) bijensoorten hun nageslacht geven. Een bijenvrouw stopt een voorraad voedsel van nectar en stuifmeel bij haar eitjes voor de larven. De larven van oliekevers eten zowel de bijeneitjes als de voedselvoorraad op.
Voordat ze kunnen toetasten, moeten ze wel eerst een bijennest vinden en binnendringen. Daar hebben larven van de gewone oliekever, Meloe proscarabaeus, een feilloze methode voor: ze laten zich door een bijenvrouw oppikken en reizen mee naar het nest. Zo gebruiken ze bijen dus dubbel: eerst als taxi en dan als voedselverstrekker. Deze oliekever-larven weten hun slachtoffers te misleiden door hun gedrag en kleur. Nu laten Ryan Alam en collega’s zien dat ze daarbij ruiken als bloemen.
De gewone oliekever is een Europese soort. Hij dankt zijn naam aan het olieachtige goedje dat volwassen kevers uitscheiden als ze bedreigd worden; dat is om de belager af te schrikken. De larven parasiteren alleen op solitaire bijen die hun nesten in de grond maken.
Fatale vergissing
Vrouwen van de gewone oliekever leggen in het vroege voorjaar duizenden eitjes bij elkaar in de grond. De larven die eruit komen, opereren als eenheid. Ze kruipen gezamenlijk uit de grond, klimmen langs een grasstengel omhoog en gaan op een kluitje zitten. De larven zijn oranje van kleur, dus zo’n kluitje valt op. Een bij kan het aanzien voor een bloem.
Maar de vermomming gaat verder, blijkt uit onderzoek van Alam. Zijn chemische analyses laten zien dat de larven van de gewone oliekever iets bijzonders doen: ze produceren een boeket van bloemgeuren. Ze maken en verspreiden stoffen die identiek zijn aan geurstoffen van bloemen.
Bijenvrouwen die nectar en stuifmeel verzamelen, kunnen een begrijpelijke, maar fatale vergissing maken door af te gaan op de geur en kleur van een kluitje oliekever-larven en het te inspecteren. Voordat een bij de fout doorheeft, klampt zich al een aantal keverlarven aan haar vast met hun klauwtjes. Die liften zo doodleuk mee naar haar nest, waar ze weer afstappen. Ze hebben het nu goed voor elkaar: ze zijn verzekerd van voedsel. Als hun ontwikkeling is voltooid, verpoppen ze in de grond. In het voorjaar komt een nieuwe generatie volwassen oliekevers tevoorschijn.
Strategie
Een zwak punt is dat deze keverlarven veel soorten bestuivers aantrekken door bloemen na te bootsen (mimicry), waarvan vele niet geschikt zijn als gastheer, zoals koloniale bijen of solitaire bijen die nestelen in holtes in bijvoorbeeld bomen. Larven die zich door zulke bijen laten vervoeren, zijn verloren. Maar dat verlies kunnen de kevers hebben dankzij hun strategie om duizenden eitjes tegelijk te leggen. Elke bij die op een larvenkluitje afkomen, krijgt een aantal larven mee als passagier. Zo is er kans dat tenminste enkele larven goed terecht komen.
Overstap
Larven van de oliekever Meloe franciscanus, een soort die leeft in het zuidwesten van Noord-Amerika, parasiteren ook op solitaire bijen met nesten in de grond. Deze larven pakken de reis naar zo’n nest anders aan. Zij groeperen zich ook als een kluitje op een plantenstengel, maar zij zijn donker gekleurd zoals bijen. En ze produceren de sekslokstoffen van vrouwen van het bijengeslacht Habropoda, waar Habropoda-mannen op afkomen die willen paren. Larven klimmen op zo’n man en wanneer hij later met een vrouw paart, kruipen ze op haar en reizen mee naar haar nest.
Deze larven trekken alleen geschikte gastheersoorten aan, waarbij ze daadwerkelijk kunnen opgroeien. Dat is effectiever. Daar staat tegenover dat ze een keer moeten overstappen, een extra stap die kan mislukken.
Willy van Strien
Foto: gewone oliekever, Meloe proscarabaeus. Salicyna (Wikimedia Commons, Creative Commons CC BY-SA 4.0)
Het gedrag van gewone oliekever op YouTube
Bronnen:
Alam, R.M., D. Kessler, H. Vogel, K. Luck, A. David, M. Kunert, G. Brehm, M. Kaltenpoth, S.E. O’Connor & T.G. Köllner, 2026. The floral illusion: a parasitic beetle mimics the scent of flowers to attract bees. PNAS 123: e2602521123. Doi: 10.1073/pnas.2602521123
Saul-Gershenz, L.S. & J.G. Millar, 2006. Phoretic nest parasites use sexual deception to obtain transport to their host’s nest. PNAS 103: 14039-14044. Doi: 10.1073_pnas.0603901103
Geef een reactie