Categorie: samenwerking (Pagina 1 van 7)

Schade aan steenkoraal herstelt sneller in aanwezigheid van vis

Een Pocillopora-steenkoraal met een beschadiging kan de wond helen en het weefsel herstellen. Dat gaat het vlotst als er koraalvisjes in de buurt zijn, schrijven Hayden Vega en collega’s.

Steenkoralen van het geslacht Pocillopora zijn hard, maar ook breekbaar en er moet dan ook weleens wat gerepareerd worden. Experimenten van Hayden Vega en collega’s laten zien dat de aanwezigheid van koraaljuffers, Dascyllus flavicaudus, het helingsproces versnelt.

Steenkoralen, waaruit koraalriffen zijn opgebouwd, zijn kleine gemeenschappen. Een koraal bestaat uit een kolonie van poliepen, dieren die verwant zijn aan kwallen; de poliepen zijn omgeven door een kalkskelet en vangen kleine prooien met hun tentakels. Ze huisvesten bepaalde eencellige algen die het koraal kleur geven. De algen leggen, net als planten, koolstofdioxide vast met behulp van zonlicht, maken er zuurstof en suikers van (fotosynthese) en leveren dat aan hun gastheer. In ruil daarvoor hebben ze in de poliepen een geschikte, door zon beschenen leefomgeving en krijgen ze voedingsstoffen zoals stikstof.

Schade

Maar een koraal-gemeenschap is groter. Allerlei diersoorten, waaronder vissen, garnalen en zeenaaktslakken, leven op en bij steenkoralen. Hun aanwezigheid en activiteit hebben invloed op de groei, gezondheid en gaafheid van de koralen. Dieren kunnen er bijvoorbeeld een hap van nemen of een stukje schoonmaken en er eitjes op leggen.

Vega vroeg zich af of bij steenkoraal levende diersoorten misschien ook invloed hebben op herstel als een stuk koraal beschadigd is geraakt door de activiteit van dieren, storm, boten of duikers. Koraal kan zulke schade vaak repareren. En dat is maar goed ook, want via een gat kunnen ziekteverwekkers binnenkomen of er kan een verstikkend algentapijtje op ontstaan. Maar reparatie kost energie, dus ondersteuning is welkom.

Hij verzamelde koraal van Pocillopora-soorten voor onderzoek; die soorten komen voor in de Stille Oceaan en in de Indische Oceaan. Hij verdeelde 72 stukken koraal van gelijke grootte over zes bakken en bracht op ongeveer vijftig stukken met een airbrush (verfspuit) een beschadiging aan van een paar vierkante centimeter. Daarna voegde hij aan de helft van de bakken zes koraaljuffers toe. Het ging om de soort Dascyllus flavicaudus, een van de meest bij steenkoraal voorkomende vissoorten. Hij volgde de koralen gedurende drie weken.

Herstel

De visjes bleken heilzaam gezelschap te zijn. In bakken met vissen herstelden beschadigde koralen sneller. In die bakken bleef groei van ongewenste algen op beschadigde koralen achterwege en hielden die de fotosynthese op peil.

Waarschijnlijk maakt de aanwezigheid van vissen sneller herstel mogelijk doordat de vissen het water verrijken met stikstof (een voedingsstof voor de algen) via hun uitscheidingsproducten en doordat ze met hun bewegingen het water rondom het koraal voortdurend verversen. Vooral ’s nachts, als de fotosynthese stilligt en het koraal zuurstof verbruikt, is dat gunstig. Daaruit blijkt maar weer eens het belang van een goed ontwikkelde, soortenrijke leefgemeenschap.

De beschadigingen in deze experimenten zijn trouwens niet te vergelijken met de chronische schade die koralen oplopen door opwarming van de oceanen. Daarbij stoten ze hun algen af en verbleken ze. Daar helpt geen vis tegen.

Willy van Strien

Foto: koraaljuffer Dascyllus flavicaudus. Natomic (Wikimedia Commons, Creative Commons CC BY 4.0)

Bron:
Vega, H., C.W. Osenberg, A.W. Seifert, N. Munk & A.C. Stier, 2026. Coral-associated fishes accelerate coral wound healing and photosynthetic recovery. Biology Letters 22: 20260177. Doi: 10.1098/rsbl.2026.0177

Rode maaimier laat zich reinigen

Een werkster van de rode maaimier staat toe dat kleinere mieren aan haar likken en peuteren, ontdekte Mark Moffett. Waarschijnlijk krijgt ze van hen een schoonmaakbeurt.

Mierenwerksters zie je doorgaans druk bezig. Maar een werkster van de rode maaimier, Pogonomyrmex barbatus, blijft soms als bevroren op een plek staan, hoog op de poten, het lijf opgeheven en de kaken open. En dan gebeurt er iets vreemds, zag Mark Moffett: een of enkele mieren van een andere, veel kleinere soort (een Dorymyrmex-soort) klimmen op haar en beginnen te likken en te peuteren, zelfs tussen haar flinke, gevaarlijke kaken. Wat is hier aan de hand?

Rode maaimieren, ook wel bekend als pogo’s, leven in droge gebieden in het zuidwesten van de Verenigde Staten. Ze maken hun nest in de grond. Werksters gaan eropuit om zaden te verzamelen; ze vermalen die met hun kaken en bewaren het in ondergrondse graankamers. De zaden zijn niet alleen een voedselvoorraad, maar ook een bron van water.

Poetsbeurt

Maar foeragerende werksters pauzeren soms even. Vaak gaan ze in de buurt van of zelfs pal op een nestingang staan van Dorymyrmex, die ook in de grond nestelt, en ze lijken te wachten tot er Dorymyrmex-werksters, oftewel dory’s, verschijnen. Dat duurt niet lang. Een pogo laat zich dan inspecteren, likken en pikken. Als ze het zat is, na een aantal seconden of minuten, schudt ze de dory’s heftig van zich af en gaat aan het werk.

De dory’s deden Moffett denken aan poetsvissen: kleine visjes die een ‘poetsstation’ op een koraalrif hebben. Grotere vissen komen daar langs voor een schoonmaakbeurt. Poetsvisjes halen dode huidrestjes en bloedzuigende parasieten van hen af. De poetsers hebben er een maaltje aan, de klanten raken parasieten kwijt.

Zouden dory’s poetsmieren zijn, en pogo’s hun klanten? Hebben beide partijen voordeel van hun ontmoetingen, net zoals bij poetsvissen?

Daar lijkt het sterk op. De twee mierensoorten hebben hun nesten bij elkaar in de buurt. De behandeling die de pogo’s graag ondergaan en zelfs uitlokken, doet vermoeden dat het inderdaad om schoonmaakbeurten gaat. Hoe hebben pogo’s, die elkaar ook schoonhouden, daar profijt van? Het kan zijn, schrijft Moffett, dat dory’s in kleinere hoekjes komen dan de pogo’s zelf en lastig bereikbare ziekteverwekkers kunnen lostrekken. En het is aannemelijk, maar nog niet bewezen, dat de dory’s al poetsend wat voedsel binnenkrijgen.

Spanningen

Van poetsvissen bestaan veel soorten, herkenbaar aan hun pincetachtige snuitje en hun streeppatroon. Ze hebben complex gedrag ontwikkeld dat belangentegenstellingen tussen dienstverlener en klant blootlegt. De gewone poetslipvis, Labroides dimidiatus, bijvoorbeeld kan stiekem valsspelen en van de beschermende slijmlaag van zijn klanten snoepen. Maar ondanks zulke spanningen is de samenwerking stabiel.

Het maakt nieuwsgierig naar de dory’s. Zijn dit inderdaad poetsmieren? Zouden er meer mierensoorten zijn die dit doen? En hoe zijn hun relaties met klanten precies?

Willy van Strien

Foto: Vijf ‘poetsmieren’ inspecteren het lichaam van een rode maaimier (Pogonomyrmex barbatus). ©Mark Moffett, Minden Pictures

Zie eerdere berichten over de complexe relaties tussen de gewone poetslipvis en zijn klanten: poetslipvis beduvelt de klant stiekem, huichelachtig, klantvriendelijk karakter, schoonmakers in het gareel.

Bron:
Moffett, M.W., 2026. The first cleaner ant? A novel partnership in the Arizona Desert. Ecology and Evolution 16: e73308. Doi: 10.1002/ece3.73308

Zwarte anemoonvis voert zijn zeeanemoon bij

Dierlijk voedsel dat hij zelf niet eet, geeft de zwarte anemoonvis aan de zeeanemoon waarin hij leeft, schrijven Yuya Kobayashi en collega’s. Een extra dienst.

Anemoonvissen (of clownvissen) en zeeanemonen zijn partners voor het leven. De vissen beschermen de zeeanemonen tegen vraatzuchtige vijanden en parasieten, houden ze schoon, bemesten het water met hun uitwerpselen en verversen het. Nu laten Yuya Kobayashi en collega’s zien dat de zwarte anemoonvis, Amphiprion clarkii, zijn partner ook voert. De vis leeft in grote zeeanemonen op koraalriffen in onder meer het westelijk deel van de Stille Oceaan, de Indische Oceaan en de Rode Zee en heeft wederkerige relaties met verschillende soorten zeeanemonen.

In ruil voor hun diensten kunnen anemoonvissen veilig leven in een anemoon. Dat is niet vanzelfsprekend want zeeanemonen, die verwant zijn aan kwallen, hebben kransen van tentakels met netelcellen vol gif rond een mondopening. Met hun tentakels verdedigen ze zich en vangen ze prooien, die door het gif verlamd raken. Maar anemoonvissen kunnen zich ongestoord tussen de tentakels bewegen.

Geschikte hapjes

Dat zwarte anemoonvissen af en toe voedsel leggen op de tentakels van hun anemoon, lieten Kobayashi en collega’s zien met experimenten in de zee bij Japan. De partner van de zwarte anemoonvis is daar de tepelanemoon, Entacmaea quadricolor, die zo heet vanwege de bolvormige toppen van de tentakels. De onderzoekers boden zwarte anemoonvissen stukjes dierlijk voedsel van verschillende afmetingen aan: garnaal, inktvis, schelpdier, vis of zee-egel. Ze observeerden wat er gebeurde of maakten video-opnamen die ze naderhand analyseerden.

De vissen kunnen zelf alleen kleine stukjes, tot ongeveer een halve centimeter, naar binnen werken. Kleine stukjes garnaal, inktvis, schelpdier en vis aten ze zelf op, totdat ze genoeg hadden; kregen ze meer, dan plaatsten ze overtollige stukjes op de tentakels van de zeeanemoon. Grotere stukjes, tot 2 centimeter, gaven ze meteen aan de zeeanemoon. Kleine stukjes zee-egel negeerden ze, grote stukken pakten ze op en legden ze op de zeeanemoon; de vissen kunnen geen zee-egel eten vanwege diens harde pantser. De anemoon transporteerde het gegeven dierlijke voedsel meestal naar de mondopening en at het op.

De onderzoekers boden de anemoonvissen ook stukjes plantaardig voedsel aan: groenwier. Kleine stukjes aten ze op, grote stukjes negeerden ze. Ze gaven nooit groenwier aan de zeeanemoon. Die zou het ook niet blieven, want hij eet alleen dierlijk voedsel.

De zwarte anemoonvis voert de zeeanemoon dus alleen bij met voedsel dat geschikt voor hem is: wel grote stukken dierlijk voedsel inclusief zee-egel, geen groenwier.

Extra groei

Dat bijvoeren is een extra dienst, maar niet zonder eigenbelang. Zwarte anemoonvissen zijn permanente bewoners van een zeeanemoon. Ze leven in groepen van mannen en één vrouw die haar eitjes tussen de tentakels van de anemoon legt. Als zij wegvalt, wordt de grootste man een vrouw die haar plaats inneemt. Een zeeanemoon die wordt bijgevoerd groeit sneller, en biedt dus meer plaats aan vissen en eitjes.

De vraag is nog wel of dat bijvoeren in het veld veel gebeurt onder natuurlijke omstandigheden, dus zonder onderzoekers die stukjes dierlijk voedsel aanbieden. De onderzoekers hebben het waargenomen, maar niet echt vaak.

Willy van Strien

Foto: Zwarte anemoonvis in tepelanemoon. Diego Delso (Wikimedia Commons, Creative Commons CC BY-SA 4.0)

Zie voor meer over anemoonvissen: goeie maatjes en woelige nachten

Bron:
Kobayashi, Y., Y. Kondo, M. Kohda & S. Awata, 2025. Active provisioning of food to host sea anemones by anemonefish. Scientific Reports 15: 4115. Doi: 10.1038/s41598-025-85767-9

Vrouw beseft wanneer partner haar gedrag ziet

Een vrouwtje gewone poetslipvis jaagt een klant soms weg door een hap uit zijn slijmlaag te bijten. Maar als ze weet dat haar partner kan zien wat ze doet, gedraagt ze zich iets beter, melden Katherine McAuliffe en collega’s.

Gewone poetslipvissen (Labroides dimidiatus) werken vaak in paren. Dan inspecteren man en vrouw gezamenlijk hun klanten, vissen die een schoonmaakbeurt willen. Met hun spitse snuitje pikken de poetsers uitwendige parasieten en dode huidcellen weg. Het is een schoolvoorbeeld van samenwerking tussen soorten, oftewel mutualisme: klanten raken van hun parasieten af, poetsers hebben er een maaltje aan.

Bij poetslipvissen die als stel opereren ontstaat soms een conflict doordat de vrouw een klant bijt; die klant vertrekt dan, waardoor de man zijn maaltje misloopt. Een vrouwtjespoetser misdraagt zich meer als ze weet dat haar partner niet kan zien wat ze uitspookt, ontdekten Katherine McAuliffe en collega’s.

Straf

Als een vrouwtje poetslipvis bijt, heeft ze daar een goede reden voor. Ze neemt dan een hap uit de beschermende slijmlaag van een klant. Dat is vooral in de broedtijd verleidelijk omdat ze veel energie nodig heeft en vissenslijm voedzamer is dan de parasieten die ze behoort te eten. Maar een gebeten klant maakt dat hij wegkomt, en het mannetje, dat wel netjes werkt, is de dupe: omdat zij vals speelt, raakt ook hij de klant kwijt – maar dan zonder een fijn hapje slijm op te hebben zoals zij.

Daarbij komt nog een risico dat hij zijn territorium, waarbinnen meerdere vrouwtjes leven, verliest. Want poetslipvissen wisselen tijdens hun leven van geslacht. Jonge vissen zijn altijd vrouwtjes die, als ze een zekere grootte hebben bereikt, mannetjes worden. Een vrouw die voedzaam slijm eet, groeit goed. Als ze bijna even groot is als haar partner, kan het elk moment gebeuren dat ze man wordt en hem uitdaagt; misschien slaagt ze erin hem te verjagen en zijn territorium over te nemen.

Logisch dus dat een man het niet pikt als zijn partner een klant bijt. Doet ze dat, dan straft hij haar door haar weg te jagen of te bijten. Uit eerder onderzoek was bekend dat hij strenger straft naarmate het om een grotere klant gaat, waar meer te halen valt. De straf is ook zwaarder als zijn partner ongeveer even groot is als hijzelf, dus als het risico op machtsovername reëel is.

Na een straf bindt de vrouw in en werken de partners weer goed samen.

Modelklanten

McAuliffe wist al dat poetsers hun klanten beter behandelen als andere vissen, potentiële klanten, toekijken. Want toeschouwers vertrekken als ze zien dat klanten gebeten worden. Nu wilde ze weten of een gewone poetslipvis-vrouw een klant ook minder snel beduvelt als ze weet dat haar partner haar kan zien.

De poetsvissen leven op koraalriffen, waar ze, alleen of als stel, een ‘poetsstation’ bemannen. Het is lastig om daar waar te nemen wat er precies gebeurt tussen poetsers en hun klanten. Daarom deden de onderzoekers experimenten in het lab. Ze brachten daar poetsvispaartjes in contact met kunstmatige klanten: plaatjes van plexiglas met hoopjes voedsel erop geplakt. Een prutje van garnaal, dat poetsvissen lekker vinden, stond model voor het slijm van een klant; een mengsel van visvlokken en garnaal, dat de poetsers minder waarderen, stelde parasieten voor.

De poetsvissen leerden eerst om met deze modelklanten om te gaan. Aten ze, tegen hun voorkeur in, visvlokmengsel, dan telde dat als goede schoonmaakservice. Maar namen ze een hapje garnalenprut, dan gold dat als vals spelen en trokken de onderzoekers de modelklant weg.

De onderzoekers gingen na die training eerst na hoe vrouwtjes zich gedragen als hun partner van hen was gescheiden door ofwel een doorzichtige afscheiding, ofwel een ondoorzichtige. Zo gauw een vrouw een hapje garnalenprut had genomen, werd de modelklant verwijderd en haar partner toegelaten.

Slechte dienst

Als hun partner zichtbaar was, en hij hun dus ook kon zien, aten gewone poetslipvis-vrouwen gemiddeld wat meer happen visvlokmengsel voordat ze een hap garnalenprut namen en de modelklant verdween. Dan leverden de vrouwen dus een betere dienst. Waren de partners onzichtbaar voor elkaar, dan aten vrouwen minder visvlokmengsel. Met andere woorden: in het geniep speelden ze eerder vals.

Mannen, die hun vrouw konden straffen nadat ze van de garnalenprut gegeten had, straften minder streng naarmate zij eerst meer visvlokmengsel geconsumeerd had. Vreemd genoeg maakte het voor de strafmaat na vals spel niet uit of mannen het gedrag van hun partner daadwerkelijk hadden gezien of niet. Kennelijk merkten ze op een of andere manier toch wel aan hun partner hoe ernstig ze vals had gespeeld.

Twee keer kiezen

Het lijkt er dus op dat vrouwen beseffen dat hun partner wel of niet kan zien wat ze doen, en dat ze zich eerder misdragen tegenover een klant als de partner niet kan toekijken.

Een volgende, wat ingewikkelder proef bevestigde dat. In deze opstelling zat de man weer achter een doorzichtige of ondoorzichtige afscheiding, maar nu waren er twee modelklanten achter extra afscheidingen. Een van de klanten was voor de man zichtbaar achter een transparante afscheiding – als die man tenminste zelf achter een doorzichtige afscheiding zat; de andere was voor hem verborgen achter een ondoorzichtig scherm. De vrouw kon kiezen welke modelklant ze behandelde. Ze mocht twee keer kiezen; tussendoor werd de man toegelaten, die haar al dan niet strafte.

De eerste keer kozen vrouwen vaker voor de modelklant achter de ondoorzichtige afscheiding als hun partner kon toekijken dan wanneer hij dat niet kon. Maar de tweede keer gingen ze onder zijn toezicht juist vaker naar de modelklant achter de doorzichtige afscheiding. Dat was waarschijnlijk omdat mannen hun partner na de eerste keer vaker straften als ze de verborgen modelklant had bezocht. Maar, in overeenstemming met het vorige experiment: mannen straften onafhankelijk van of ze hadden kunnen zien dat zij daarheen was gegaan. Kennelijk verraadde ze zich op de een of andere manier.

Knappe soort

De hoofdconclusie van de onderzoekers: een gewone poetslipvis-vrouw speelt eerder vals tegenover een klant als ze weet dat haar partner, die slecht gedrag afstraft, niet kan zien wat ze doet. In de eerste proef namen vrouwtjes sneller een hap garnalenprak, die stond voor de beschermende slijmlaag van een klant. In de tweede proef bezochten ze in eerste instantie liever een voor de partner verborgen modelklant dan een zichtbare.

Dat zij beseft wat hij kan zien, geeft blijk van indrukwekkende verstandelijke vermogens. Dat deze poetsvissoort daarover beschikt, bleek al eerder: de visjes herkennen zichzelf in een spiegel.

Maar de vraag is wel waarom het een vrouw iets kan schelen of haar partner haar slechte gedrag daadwerkelijk kan zien of niet, want dat maakte voor de straf niet uit.

Het verhaal is dus nog niet af. Maar er komt vast een vervolg, want de onderzoeksgroep doet al jarenlang grondig onderzoek aan deze poetsvissen.

Willy van Strien

Foto: Gewone poetslipvis aan het werk bij een koran keizersvis (Pomcanthus semicirculatus). Longdongdiver (Vincent C. Chen) (Wikimedia Commons, Creative Commons CC BY-SA 4.0)

Meer over de gewone poetslipvis: huichelachtig, klantvriendelijk karakter, schoonmakers in het gareel.

Bronnen:
McAuliffe, K., L.A. Drayton, A. Royka, M. Aellen, L.R. Santos & R. Bshary, 2021. Cleaner fish are sensitive to what their partners can and cannot see. Communications Biology 4: 1127. Doi: 10.1038/s42003-021-02584-2
Kohda, M., T. Hotta, T. Takeyama, S. Awata, H. Tanaka, J-y. Asai & A.L. Jordan, 2019. If a fish can pass the mark test, what are the implications for consciousness and selfawareness testing in animals? PLoS Biol 17: e3000021. Doi: 10.1371/journal.pbio.3000021
Raihani, N.J., A.I. Pinto, A.S. Grutter, S. Wismer & R. Bshary, 2012. Male cleaner wrasses adjust punishment of female partners according to the stakes. Proceedings of the Royal Society B 279: 365-370. Doi: 10.1098/rspb.2011.0690

Mieren kweken planten in boomnesten

Sommige mieren hebben mierentuinen. In hun nesten in bomen groeien een of enkele plantensoorten. De mieren zijn goede tuiniers, laat een Braziliaans onderzoeksteam zien: ze kiezen de planten met zorg en beschermen ze.

In de bossen van het Amazonegebied zijn hanging baskets te vinden, bollen waar planten uit groeien. Het zijn de begroeide nesten van mieren die in bomen leven. Deze mierentuinen bieden beide partijen voordeel. De planten zijn soorten die niet in de bodem wortelen, maar op boomstammen groeien (of dus in een boommierennest), zogenoemde epifyten. Ze profiteren doordat de mieren de zaden verspreiden en de ontkiemde planten bemesten. De mieren profiteren doordat de plantenwortels het nest verstevigen en waterdicht maken.

De meeste hangende tuinen in het Amazonegebied zijn van twee soorten mieren die samenleven: Camponotus femoratus en Crematogaster levior. Ze hebben gezamenlijke nesten en foerageerpaden, maar houden hun broed gescheiden. Een Braziliaanse onderzoeksgroep beschrijft hoe netjes dit mierenduo hun tuinen verzorgt.

Taakverdeling

De twee soorten hebben de taken verdeeld. Crematogaster levior gaat eropuit om voedsel te halen. De onderzoekers denken dat hij ook degene is die, binnen een kolonie, het initiatief neemt om er een nieuw nest bij te maken; een kolonie omvat gemiddeld 17 nesten. Werksters van Crematogaster levior zijn in de meerderheid, vooral in jonge nesten; in beginnende nesten zijn ze zelfs de enige.

Maar Camponotus femoratus is de sterkste en meest agressieve van de twee. Hij bouwt en verdedigt de nesten.

Hij is ook degene die zaden van de gewenste planten verzamelt en in de kartonachtige wand van het nest stopt. Daar is hij kieskeurig in: van de vele soorten epifyten die in Zuid-Amerika groeien gebruiken de mieren er maar een handvol. Per nest kweken ze slechts een of twee soorten.

De meest voorkomende tuinplant is Peperomia macrostachya. Waarschijnlijk zijn de mieren daar gek op omdat hij, naast nectarklieren, bloemen en vruchten ook olieklieren heeft. Olie is een moeilijk te vinden onderdeel van het dieet, dus die klieren zijn waardevol. Andere toegepaste planten zijn onder meer Philodendron-soorten.

Onderhoud van mierentuinen

De mieren verzorgen de planten goed. Als een blad beschadigd is, bleek uit proeven, gaan werksters van Camponotus femoratus eropaf; ze reageren op vluchtige stoffen die bij beschadiging ontsnappen. Zo komen ze bij plekken waar plantenetende insecten aan het knagen zijn en kunnen ze die verjagen. Vooral beschadiging van de kostbare Peperomia macrostachya lokt een snelle toevloed van veel werksters uit.

Bovendien wieden de mieren ‘onkruid’. De wanden van een mierennest zijn voor veel epifyten een aantrekkelijke groeiplaats omdat ze vol voedingsstoffen zitten. Maar de mieren gaan de groei van niet-gewenste planten, die zouden concurreren met de tuinplanten, tegen. Plakken er verkeerde zaden aan de wand, dan halen ze die weg, en als er vreemde planten ontkiemen knippen ze de stengel of bladeren daarvan door.

Geen wonder dat de tuinplanten floreren en de hangende tuinen er goed uitzien.

Willy van Strien

Foto: Tuin met Philodendron van het mierenduo Camponotus femoratus en Crematogaster levior. ©Ricardo Eduardo Vicente

Meer tuinierende mieren: groene pootjes

Bronnen:
Pereira, A.A., I.V. da Silva & R.E. Vicente, 2021. Interaction between epiphytic chemical allelopathy and ant‑pruning determining the composition of Amazonian ant‑garden epiphytes. Arthropod-Plant Interactions, 9 april online. Doi: 10.1007/s11829-021-09825-5
Dacquin, P., F. Degueldre & R.E. Vicente, 2021. Relative colony size of parabiotic species demonstrates inversion with growth. Insectes Sociaux, 2 januari online. Doi: 10.1007/s00040-020-00798-x
Vicente, R.E., W. Dáttilo & T.J. Izzo, 2014. Differential recruitment of Camponotus femoratus (Fabricius) ants in response to ant garden herbivory. Neotropical Entomology 43: 519-525. Doi: 10.1007/s13744-014-0245-6