Poetsmier

Rode maaimier laat zich reinigen

Een werkster van de rode maaimier staat toe dat kleinere mieren aan haar likken en peuteren, ontdekte Mark Moffett. Waarschijnlijk krijgt ze van hen een schoonmaakbeurt.

Mierenwerksters zie je doorgaans druk bezig. Maar een werkster van de rode maaimier, Pogonomyrmex barbatus, blijft soms als bevroren op een plek staan, hoog op de poten, het lijf opgeheven en de kaken open. En dan gebeurt er iets vreemds, zag Mark Moffett: een of enkele mieren van een andere, veel kleinere soort (een Dorymyrmex-soort) klimmen op haar en beginnen te likken en te peuteren, zelfs tussen haar flinke, gevaarlijke kaken. Wat is hier aan de hand?

Rode maaimieren, ook wel bekend als pogo’s, leven in droge gebieden in het zuidwesten van de Verenigde Staten. Ze maken hun nest in de grond. Werksters gaan eropuit om zaden te verzamelen; ze vermalen die met hun kaken en bewaren het in ondergrondse graankamers. De zaden zijn niet alleen een voedselvoorraad, maar ook een bron van water.

Poetsbeurt

Maar foeragerende werksters pauzeren soms even. Vaak gaan ze in de buurt van of zelfs pal op een nestingang staan van Dorymyrmex, die ook in de grond nestelt, en ze lijken te wachten tot er Dorymyrmex-werksters, oftewel dory’s, verschijnen. Dat duurt niet lang. Een pogo laat zich dan inspecteren, likken en pikken. Als ze het zat is, na een aantal seconden of minuten, schudt ze de dory’s heftig van zich af en gaat aan het werk.

De dory’s deden Moffett denken aan poetsvissen: kleine visjes die een ‘poetsstation’ op een koraalrif hebben. Grotere vissen komen daar langs voor een schoonmaakbeurt. Poetsvisjes halen dode huidrestjes en bloedzuigende parasieten van hen af. De poetsers hebben er een maaltje aan, de klanten raken parasieten kwijt.

Zouden dory’s poetsmieren zijn, en pogo’s hun klanten? Hebben beide partijen voordeel van hun ontmoetingen, net zoals bij poetsvissen?

Daar lijkt het sterk op. De twee mierensoorten hebben hun nesten bij elkaar in de buurt. De behandeling die de pogo’s graag ondergaan en zelfs uitlokken, doet vermoeden dat het inderdaad om schoonmaakbeurten gaat. Hoe hebben pogo’s, die elkaar ook schoonhouden, daar profijt van? Het kan zijn, schrijft Moffett, dat dory’s in kleinere hoekjes komen dan de pogo’s zelf en lastig bereikbare ziekteverwekkers kunnen lostrekken. En het is aannemelijk, maar nog niet bewezen, dat de dory’s al poetsend wat voedsel binnenkrijgen.

Spanningen

Van poetsvissen bestaan veel soorten, herkenbaar aan hun pincetachtige snuitje en hun streeppatroon. Ze hebben complex gedrag ontwikkeld dat belangentegenstellingen tussen dienstverlener en klant blootlegt. De gewone poetslipvis, Labroides dimidiatus, bijvoorbeeld kan stiekem valsspelen en van de beschermende slijmlaag van zijn klanten snoepen. Maar ondanks zulke spanningen is de samenwerking stabiel.

Het maakt nieuwsgierig naar de dory’s. Zijn dit inderdaad poetsmieren? Zouden er meer mierensoorten zijn die dit doen? En hoe zijn hun relaties met klanten precies?

Willy van Strien

Foto: Vijf ‘poetsmieren’ inspecteren het lichaam van een rode maaimier (Pogonomyrmex barbatus). ©Mark Moffett, Minden Pictures

Zie eerdere berichten over de complexe relaties tussen de gewone poetslipvis en zijn klanten: poetslipvis beduvelt de klant stiekem, huichelachtig, klantvriendelijk karakter, schoonmakers in het gareel.

Bron:
Moffett, M.W., 2026. The first cleaner ant? A novel partnership in the Arizona Desert. Ecology and Evolution 16: e73308. Doi: 10.1002/ece3.73308